ΜΥΘΙΣΤΟΡΗΜΑΤΑ

  "Οι δραπέτες του καστρόπυργου"
Πατάκης, 2011, Σελ. 179
ISBN: 978-960-16-3976-5

Περίληψη:
Βρισκόμαστε στην Ήπειρο. Πόλεμος, Κατοχή και αργότερα στα χρόνια του Εμφύλιου, ο Δημοκρατικός Στρατός παίρνει παιδιά από την Ελλάδα και τα οδηγεί στις γειτονικές λαϊκές δημοκρατίες. Ο Στέλιος, στα δεκατέσσερά του, με τη δεκάχρονη αδερφή του Μαριάνθη και εκατοντάδες άλλα παιδιά, βρίσκονται σ’ ένα στρατόπεδο στην Αλβανία.
Η Μαριάνθη, για να μη χωριστεί από το Στέλιο, ντύνεται αγόρι και παριστάνει την κωφάλαλη. Όμως στο μυαλό του Στέλιου υπάρχει πάντα το σχέδιο της δραπέτευσής τους. Παράλληλα εξακολουθεί να σκέφτεται ένα θησαυρό από λίρες που έπεσε από τον ουρανό και μόνο εκείνος ξέρει πού είναι θαμμένος. Τα παιδιά με κίνδυνο της ζωής τους, θα καταφέρουν να δραπετεύσουν. Θα διασχίσουν βουνά, δάση, ερημιές και ποτάμια και ένα προφητικό όνειρο θα τους οδηγήσει στην ελευθερία και στην Ελλάδα.

Kριτικές:
…Κανείς από τους εφήβους δεν θα μείνει ασυγκίνητος εάν διαβάσει έστω και λίγα από τα αποτρόπαια περιστατικά αλλά και τις πράξεις ελέους και ανθρωπιάς που συνέβησαν τότε, ζωντανεμένα μάλιστα από μια έμπειρη συγγραφέα που ερεύνησε, άκουσε, έμαθε, εθλίβη, κατανόησε. …Έξω από τις συγκρούσεις και τις καταστροφές, πέρα από τις χιλιάδες των νεκρών σε όλη τη χώρα και από τα δύο αντιμαχόμενα στρατόπεδα, τις πυρπολύσεις, την ένδεια, την αδικία, τη θλίψη, η συγγραφέας ξέρει και μπορεί να οδηγήσει την ιστορία και σε στιγμές χαράς, αγάπης, αλληλοκατανόησης, προσδοκιών και να μας δώσει ωραίους, στέρεους και αξιοσέβαστους χαρακτήρες...Άλλο τόσο ενδιαφέρουσα και προσεκτικά δουλεμένη είναι η γλώσσα της…Πλησίασε το θέμα της με σεβασμό, απαλλαγμένη-νομίζω- από προσωπικές προτιμήσεις. Ο ενήλικος θα κρίνει. Τα παιδιά θα διαβάσουν ένα μυθιστόρημα με αδιάλειπτη δράση και προβλήματα σπαρακτικά της δικής μας ιστορίας. Ελπίδα μας είναι να γνωρίσουν. Να στοχαστούν.Άλλοστε ο αξιαγάπητος, γενναίος, όσο και συγκινητικός ήρωας του μυθιστορήματος, που κατορθώνει, δραπετεύοντας και προστατεύοντας την αδελφούλα του με κίνδυνο της ζωής του, να γυρίσει μαζί της στον αφανισμένο αλλά δικό τους τόπο, στους αγαπημένους τους, θα μείνει καιρό στις καρδιές τους.
Ελένη Σαραντίτη
Εφημ. Ελευθεροτυπία, 14.5.2011

…Συγγραφέας των μεγάλων αφηγήσεων, όπως έχει ήδη γραφτεί, η Λ.Ψαραύτη αρέσκεται στα δύσκολα, βαδίζει πάντα στο όριο, το επικίνδυνο όριο και βρίσκει τρόπο να το υπερνικά…Με γλώσσα λιτή, ταπεινή, στιβαρή, τα μεγάλα λέγονται χαμηλόφωνα και φόντο ένα ελληνικό χωριό, με πυρήνα μια ελληνική οικογένεια που εμπεριέχει τους πάντες, ήρωες και εφιάλτες και ανθρώπους φιλήσυχους, καθημερινούς, ξεκινώντας από το καλοκαίρι του 1948, παρακολουθούμε τη μεγάλη ανατροπή, τα λάθη και τα πάθη του λαού μας… Ένα συναρπαστικό, στιβαρό μυθιστόρημα που ανατέμνει ψυχές , εποχές. Με σοβαρότητα κι ευθύνη.
Ελένη Γκίκα
Εφημ. Έθνος, 12.6.2011-04-20

…Η καταξιωμένη συγγραφέας ξεκινά τη διήγησή της συγκινητικά...Η συγγραφέας που συχνά καταπιάνεται με θέματα ιστορικά στα βιβλία της κι αυτή τη φορά δεν δίστασε να…ξύσει μερικές από τις πληγές της σύγχρονης ιστορίας της Ελλάδας...
Δέσποινα Σαββοπούλου
Από τη συνέντευξη στο περιοδικό «Επίκαιρα» 16.6.2011

…Μέσα από αυτό το συνασπαστικό μυθιστόρημα, γεμάτο δράση, η συγγραφέας ζωντανεύει γεγονότα εκείνης της εποχής, μέσα από τα μάτια των παιδιών.
Α.Ν.
Περιοδικό «Διαβάζω» 1.7.2011

…Άμεσος λόγος, στέρεη δομή, έξυπνη παρουσίαση των συνθηκών της εποχής, ενδιαφέρουσα πλοκή, καλοσχεδιασμένοι χαρακτήρες. Ένα μυθιστόρημα για παιδιά απολαυστικό.
Μάνος Κοντολέων
Συγγραφέας, 6.7.2011                                                       -3-

Περισσότερα από 60 χρόνια έχουν περάσει από την εποχή του Εμφύλιου, χρονική απόσταση που επιτρέπει στην πολυγραφότατη και πολύπειρη συγγραφέα να δημιουργήσει ένα μυθιστόρημα βασισμένο σε πραγματικά περιστατικά και να ζωντανέψει τραγικές σελίδες της πρόσφατης ιστορίας μας με γνώση, αντικειμενικότητα και τόλμη – προσόντα που χαρακτηρίζουν άλλωστε όλα της τα βιβλία…Η έντονη δράση, η λογοτεχνική γραφή και η υπευθυνότητα με την οποία η συγγραφέας χειρίζεται το θέμα, συντελούν ώστε ο νεαρός αναγνώστης να παρακολουθεί με αμείωτο ενδιαφέρον τη συναρπαστική πλοκή, ενώ παράλληλα μαθαίνει σημαντικά ιστορικά γεγονότα που συνήθως αποσιωπώνται.
Λότη Πέτροβιτς-Ανδρουτσοπούλου
Περιοδικό «Διαδρομές» τεύχος 102, 2011

…Η Λίτσα Ψαραύτη ανήκει αναμφίβολα στους συγγραφείς εκείνους που διαμόρφωσαν, με τρόπο καθοριστικό, τη φυσιογνωμία της σύγχρονης παιδικής και νεανικής μας λογοτεχνίας. Προικισμένη με σπάνιο λογοτεχνικό ταλέντο, έχει μια θαυμαστή αφηγηματική άνεση, που συνεπικουρείται από πολύ καλή γνώση της νεοελληνικής γλώσσας. Αυτή η γλωσσική ευχέρεια, προϊόν και της πολύχρονης και συνεχούς συγγραφικής της θητείας, της επιτρέπει να παρουσιάσει ένα έργο εκτεταμένο που διακρίνεται για το θεματολογικό του εύρος και την ειδολογική του ποικιλία και που, δικαιολογημένα απέσπασε τιμητικές διακρίσεις και βραβεία στην Ελλάδα και στο εξωτερικό.
…Η Ψαραύτη τόλμησε ν’ασχοληθεί με το πελώριο αυτό ζήτημα του εμφυλίου σπαραγμού και προσπάθησε, με υπευθυνότητα και εντιμότητα να μας δώσει – μέσα από σφόδρα αντιτιθέμενες απόψεις – μια κατά το δυνατόν, αντικειμενική εικόνα του. Εργάστηκε επίμονα μελετώντας εξαντλητικά αρχεία και μελετήματα ιστορικά.
Αποτέλεσμα αυτής της εργώδους και πολύχρομης προσπάθειας είναι ένα κείμενο που ενθουσιάζει όχι μόνο με την πλοκή και τη δομή του, αλλά και με το βαθύ αντιπολεμικό του χαρακτήρα.
…Αποφεύγοντας την αναφορά σε λεπτομέρειες για το περιεχόμενο και την τεχνική του μυθιστορήματος,, θέλω να τονίσω ότι η συγγραφέας, συνυφαίνοντας επιδέξια τα «μείζονα» με τα «ελάσσονα» καταφέρνει να φτάσει στον αντικειμενικό της στόχο που είναι και στόχος κάθε ιστορικού μυθιστορήματος, δηλαδή στην αναπαράσταση μιας εποχής. Επιπλέον, έχοντας αφομοιώσει πλήρως το ιστορικό της υλικό, πετυχαίνει την κυριότερη «σύμβαση» του ιστορικού μυθιστορήματος, δηλαδή την ισορροπημένη πρόσμειξη του ιστορικού με το πλασματικό.
…Ας προσθέσω και τούτο: Η ποικιλία των χαρακτήρων – ένα από τα κύρια γνωρίσματα του βιβλίου, που κλιμακώνονται από τους ιδεολόγους και οραματιστές έως τους ανθρώπους με τα κακούργα ένστικτα, αποκαλύπτεται ακριβώς το στίγμα εκείνης της εποχής με τα πελώρια αδιέξοδα, την αντιφατικότητα και τις ποικίλες ιδεολογικές διακυμάνσεις. Σημειώνω ακόμα ότι η συγγραφέας, παρά το ότι επιδιώκει την αντικειμενικότητα, δεν παίζει το ρόλο του ουδέτερου παρατηρητή, αφήνοντας να διαφανεί – σε αρκετά σημεία του βιβλίου – ο πόνος της ψυχής της για τις κακουργίες του πολέμου: την άδικη αιματοχυσία και το ατελείωτο μακελειό.
Τελειώνοντας θέλω να υπογραμμίσω ότι «οι δραπέτες του Καστρόπυργου»είναι ένα βιβλίο γραμμένο με τιμιότητα, με αίσθημα ευθύνης απέναντι στην ιστορική αλήθεια και πόνο ψυχής για τα όσα φρικτά συνέβησαν σε μια εξαιρετικά ταραγμένη περίοδο της ελληνικής ιστορίας.
Και κάτι ακόμα, εξίσου σημαντικό με τα προηγούμενα. Πρόκειται για λογοτέχνημα συναρπαστικό από την πρώτη σελίδα του ως την τελευταία, που αξίζει, νομίζω, να το διαβάσουν μικροί και μεγάλοι.

Ηρακλής Καλλέργης
Ομότιμος Καθηγητής του Πανεπιστημίου Πατρών

…Θεματικός πυρήνας το παιδομάζωμα του Εμφυλίου, θέμα δυσπρόσιτο, αφού και η επίσημη έρευνα παρουσιάζει ακόμα κενά, καθώς το θέμα δεν έχει διερευνηθεί διεξοδικά σε όλες τις πτυχές του. Όπως κι αν έχει το πράγμα, η συγγραφέας κατορθώνει κάτι εξαιρετικά δύσκολο. Να δίνει με απλές εικόνες και αφηγήσεις την τοιχογραφία του απελπισμένου παραδαρμού των ανθρώπων σ’ένα χωριό της Ηπείρου, ρημαγμένο από τον πόλεμο, την Κατοχή και τον Εμφύλιο.
…Τη δραπέτευση των παιδιών φαίνεται να την προκαλεί όχι τόσο η κακοζωία απ’ την κακομεταχείρηση της σκληρής παιδικής εργασίας στο στρατόπεδο και το λιγοστό φαγητό, όσο η συνειδησιακή αγωνία και ο φόβος για την κομμουνιστική προπαγάνδα που θα τους έκανε να ξεχάσουν την πατρίδα τους, τη θρησκεία τους και τους δικούς τους ανθρώπους, πράγμα που θέριευε μέσα τους τη νοσταλγία και την ορμή της φυγής. Η συγγραφέας ραπίζει με τον τρόπο της την «κομμουνιστική ηθική» που τοποθετεί πάνω απ’ όλα τις προσταγές του κόμματος, σαν αλάθητο καθήκον. Παράλληλα στηλιτεύει την άλλη υποκριτική ηθική της κρατικής εξουσίας κάνοντας αναφορά στις παιδουπόλεις της Φρειδερίκης.
…Το βιβλίο καθώς κινείται σε εφιαλτικούς καιρούς, εύκολα καταλήγει σε διαχρονικού τύπου διδακτικά συμπεράσματα. Καταδικάζει τη βία, απ’ όπου κι αν προέρχεται. Τον πόλεμο, τον ξεριζωμό των παιδιών απ’ τις οικογενειακές και κοινοτικές τους εστίες. Στην περίπτωση του παιδομαζώματος δεν δείχνει να συμμερίζεται την άποψη περί σωτηρίας των παιδιών απ’ τις αρρώστιες που τα θέριζαν, απ’ την πείνα που τα αποδεκάτιζε, απ’ την αμορφωσιά, την ορφάνια και τον κίνδυνο να εξοντωθούν ύπουλα απ’ τους νικητές σαν μιασμένη σπορά των ανίερων συμμοριτών. Γι’ αυτό, και έδωσε έμφαση στην αισιόδοξη λύση του επαναπατρισμού και της επιστροφής με μια δυνατή τελευταία εικόνα όπου η μαυροφορεμένη μάνα, η γιαγιά, οι νέες γυναίκες με τα καινούρια μωρά στην αγκαλιά, τα νεογέννητα κατσικάκια, και οι ανθισμένοι θάμνοι ανάμεσα στα αποκαϊδια, η ζωή που ξαναγυρίζει στο χωριό με τη λευτεριά και την ελπίδα. Το βιβλίο δεν είναι βιβλίο βίας. Είναι βιβλίο πικρό. Και καταλογίζω ανεπιφύλακτα στα θετικά του, τα ερεθίσματα που παρέχει για έρευνα, για βαθύτερη μελέτη, και περαιτέρω γνώση στο θέμα. Υπάρχουν μαρτυρίες αντικρουόμενες και από τις δυο πλευρές. Η συγγραφέας, εστίασε περισσότερο στη μαρτυρία της προσωπικής της συγκίνησης, από μια δια ζώσης αφήγησης. Ο συγγραφέας δικαιούται να δημιουργεί με τη χρήση της ιστορίας, με τη χρήση του υλικού του και των ιδεών του. Ο καθένας έχει τον προσωπικό του τρόπο να συνδέει τις ψηφίδες των επιμέρους αληθειών, για να φτιάξει το ξεχωριστό ψηφιδωτό της δικής του πολύμοχθης αλήθειας. Το μυθιστόρημα με τη γνωστή γλαφυρή γλώσσα της Ψαραύτη, δίνει επιπλέον στοιχεία και ήθη του παλαιότερου αγροτοποιμενικού πολιτισμού της Ηπείρου, με ψήγματα απ’ τον μαγικό και συμβολικό κόσμο της φύσης, που ανακουφίζουν λυτρωτικά τον αναγνώστη, παρέχοντάς του αμόλυντες και ειρηνικές ανάσες.

Έλσα Χίου
Συγγραφές – κριτικός
Περιοδικό «Απόπλους» τεύχος 52, 2011

…Όπως κι αν έχει το πράγμα, η συγγραφέας καταφέρνει κάτι εξαιρετικά δύσκολο. Δίνει με απλές εικόνες και αφηγήσεις την τοιχογραφία του απελπισμένου παραδαρμού των ανθρώπων σ’ένα χωριό της Ηπείρου, ρημαγμένο απ’ τον πόλεμο, την Κατοχή και τον Εμφύλιο.
…Η συγγραφέας ραπίζει με τον τρόπο της την «κομμουνιστική ηθική» που τοποθετεί πάνω απ’ όλα τις προσταγές του κόμματος, σαν αλάθητο καθήκον. Παράλληλλα στηλητεύει την άλλη υποκριτική ηθική της κρατικής εξουσίας, κάνοντας αναφορά στις παιδουπόλεις της Φρειδερίκης.
…Το βιβλίο καθώς κινείται σε εφιαλτικούς καιρούς, εύκολα καταλήγει σε διαχρονικού τύπου διδακτικά συμπεράσματα. Καταδικάζει τη βία, απ’ όπου κι αν προέρχεται. Τον πόλεμο και τον ξεριζωμό των παιδιών απ’ τις οικογενειακές και
συμμερίζεται την άποψη περί σωτηρίας των παιδιών απ’ τις αρρώστιες που τα θέριζαν, απ’ την πείνα που τα αποδεκάτιζε, απ’ την αμορφωσιά, την ορφάνια και τον κίνδυνο να εξοντωθούν ύπουλα απ’ τους νικητές, σαν μιασμένη σπορά ανίερων συμμοριτών. Γι αυτό, και έδωσε έμφαση στην αισιόδοξη λύση του επαναπατρισμού και της επιστροφής με μια δυνατή τελευταία εικόνα, όπου η μαυροφορεμένη μάνα, η γιαγιά, οι νέες γυναίκες με τα καινούρια μωρά στην αγκαλιά, και οι ανθισμένοι θάμνοι ανάμεσα στ’ αποκαϊδια, η ζωή που ξαναγυρίζει στο χωριό με τη λευτεριά και την ελπίδα. Το βιβλίο δεν είναι βιβλίο βίας. Είναι βιβλίο πικρό. Και καταλογίζω ανεπιφύλακτα στα θετικά του, τα ερεθίσματα που παρέχει για έρευνα, για βαθύτερη μελέτη, και περαιτέρω γνώση, στο θέμα. Υπάρχουν μαρτυρίες αντικρουόμενες και από τις δυο πλευρές. Η συγγραφέας εστίασε περισσότερο στη μαρτυρία της προσωπικής της συγκίνησης, από μια διά ζώσης αφήγηση. Ο καθένας έχει τον προσωπικό του τρόπο να συνδέει τις ψηφίδες των επιμέρους αληθειών, για να φτιάξει το ξεχωριστό ψηφιδωτό της δικής του πολύμοχθης αλήθειας.
Το μυθιστόρημα με τη γνωστή γλαφυρή γλώσσα της Ψαραύτη, δίνει επιπλέον στοιχεία και ήθη του παλαιότερου αγροτοποιμενικού πολιτισμού της Ηπείρου, με ψήγματα απ’ τον μαγικό και συμβολικό κόσμο της φύσης, που ανακουφίζουν λυτρωτικά τον αναγνώστη, παρέχοντάς του αμόλυντες και ειρηνικές ανάσες.

Έλσα Χίου
Συγγραφέας
Περιοδικό «Απόπλους»
Τεύχος 52, 2011

<< ΠΡΟΗΓΟΥΜΕΝΟ ΒΙΒΛΙΟ


 
  | Αρχική σελίδα | Η Συγγραφέας | Βιβλία & Κριτική | Ερωτήσεις & Απαντήσεις |


:: Copyright (c) 2006 Συγγραφέας Λίτσα Ψαραύτη ::
:: Developed and Hosted by Parasite ::